اندازه این تصویر کوچک شده است ! برای مشاهده تصویر اصلی اینجا کلیک کنید . اندازه اصلی تصویر 650x901 و حجم آن 144 کیلوبایت میباشد.

__________________

فصل دوم:
فلززايي در ايران:

ايالات فلززايي موجود در ايران را مي‌توان حاصل شرايط زمين ساختي كششي(تشكيل ريفت ها و اقيانوس ها) و فشارشي(كمربندهاي كوهزايي) حاكم حين باز و بسته شدن اقيانوس‌ها(پالئوتتيس، نئوتتيس و ريفت‌هاي بين قاره‌اي) و فعاليت‌هاي ماگماتيسم ناشي از آنها دانست.
ايران در مقايسه با مناطق فلززايي در ديگر كشورها، از كانسارهاي دوران پركامبرين فقير است و بعضي از كانسارهاي پركامبرين دنيا مانند كانسارهاي نيكل كماتئيتي در ايران هنوز كشف نگرديده است.

1- ادوار فلززايي در ايران:

مهمترين ادوار فلززايي در ايران عبارتست از:

1-1- فلززايي پركامبرين بالايي – كامبرين زيرين:

در اين محدوده زماني، ‌ايران تحت تاثير شرايط كششي مربوط به كوهزايي پان‌افريكن كه مشخصه آن ماگماتيسم قليايي - متاسوماتيتي خطي بوده، قرار داشته است. حاصل اين دوره فلززايي تشكيل كانسارهاي آهن، منگنز و آپاتيت، مگنتيت – آپاتيت، ‌عناصر نادر خاكي، اورانيوم، ‌توريم، سرب و روي، سنگهاي تبخيري در ايران مركزي و كمپلكس هرمز مي باشد.
در اثناي اين رخداد، ‌گرانيتوئيدها و ميگماتيت‌هاي فراواني در زون ايران مركزي در نواحي كلمرد، پشت بادام و ساغند تشكيل شده است و گرانيت هايي مانند زريگان و ناريگان در ناحيه بافق در زون ايران مركزي با تركيب آلكالن و كالك آلكالن(بربريان 1981) و گرانيت دوران در نواحي زنجان و سنگهاي گرانيتوئيدي تكنار، ‌موته و گلپايگان كه داراي كانسار سازي طلا مي باشند در پروتروزوئيك پسين گسترش يافته‌اند.




پراكندگي طلا




پراكندگي مس

فورستر و همكاران(1367) تشكيل تعدادي كالدرا در منطقه بافق، در پركامبرين پسين و كامبرين زيرين كه داخل آنها توده‌هاي گرانيتي(زريگان، ناريگان و چادرملو)، ‌توده هاي ريوليتي(اسفوردي )، كانسارهاي ماگمايي آهن(نظير چغارت و چادرملو) و كانسارهاي سولفيد توده‌اي(نظير كوشك و انگوران) ديده مي‌شود را نتيجه فاز تكتونوماگمايي در اين محدوده زماني مي‌دانند. احتمالاً قسمت اعظم فلززايي آهن ايران در زمان پركامبرين – كامبرين زيرين به وقوع پيوسته است. همچنين در اين زمان كاني‌زايي اورانيوم در ساغند و كاني سازي فسفات آذرين به همراه خاك هاي نادر در مناطق اسفوردي و گزستان نيز در ارتباط با فلززايي آهن حادث شده است.


1-2- فلززايي در پالئوزوئيك: پالئوزوئيك زيرين

به جز كانسارهاي فسفات، كائولن و كاني‌هاي صنعتي مانند گروناها و كانسارهاي كروميتي از قبيل كروميت منطقه اسفندقه و تيتان منطقه كهنوج كه كاني سازي آن طي جايگزيني ماگماي كماتئيتي در ريفت‌هاي قاره‌اي اواخر اردويسين و ابتداي سيلورين بوده، از لحاظ فلززايي بسيار ضعيف است. طي پالئوزوئيك پسين، مانند ساير مناطق دنيا شدت كاني زايي و فلززايي ضعيف بوده و حركات كوهزايي هرسينين در شمال‌شرق ايران(حاشيه جنوبي صفحه توران) در قالب دو فاز جايگزيني بصورت توده‌هاي كالك آلكالن(پالئوزوئيك بالايي و مزوزوئيك پاييني) و كمربندهاي افيوليتي حادث شده و نشاندهنده خط درز هرسينين و بسته شدن اقيانوس هرسينين(درياي تتيس فرعي) بين بخش شمالي ايران مركزي و جنوب روسيه در اثناي پالئوزوئيك پاياني و مزوزوئيك آغازي مي‌باشد(بربريان و همكاران1981). از ديگر عملكردهاي اين فاز كوهزايي مي توان رويداد آتشفشاني قاره اي – ريفتي و رسوبات ريفتي را نام برد كه در امتداد زون سنندج - سيرجان اتفاق افتاده است.
__________________

__________________

كانه‌زايي اين زمان تنها محدود به كانه‌زايي سرب و روي در منطقه ازبك كوه در جنوب سمنان، بالا كوه در جنوب خلخال، گوجر در منطقه كرمان، سرب در دونا و اليكا در البرز مركزي، آهن در ده زمان(كاشمر)، كلاته ناصر(شرق قائن)، كانسار آهن رسوبي ماسوله در شمال و ظفر آباد(كردستان )، كانسار آهن و منگنز هنشك(ده بيد فارس) و كروميت در افيوليت‌هاي شمال شرق ايران(جنوب مشهد) همچنين تالك در فريمان(جنوب مشهد) بوده است. در اواخر پرمين و اوايل ترياس يك فاز فرسايشي منجر به تشكيل ذخايري از بوكسيت و خاك نسوز در شمال‌غربي و شمال‌شرقي ايران شده است. در دونين نيز فسفات رسوبي در مناطق جيرود و كرمان گزارش شده است
.
1-3- دوران دوم :
در اين دوران فلززايي در چندين مرحله به وقوع پيوسته است كه عبارتند از:

• ترياس: نتيجه مهم ترين رخدادهاي زمين‌ساختي آلپي كه بصورت پديده‌هاي زمين‌ساختي كششي بوقوع پيوسته است، تشكيل نوارهاي دگرگوني در جنوب درياي خزر، ‌تراست سنندج – سيرجان، ايران مركزي و كناره‌هاي لوت، جدا شدن صفحه ايران از عربستان و در نهايت جدا شدن رخساره اوراسيايي(رخساره شمشك و رسوبات تخريبي ذغالدار) و گندوانايي (رخساره كربناته دريايي زاگرس) از يكديگر بوده است. در اين دوره اقيانوس نئوتتيس بين اوراسيا در شمال و گندوانا در جنوب تشكيل مي شود. ‌اين دوره دومين فاز سرب – روي، فلورين – باريت‌زايي ايران زمين به شمار مي‌رود.

رخدادهاي هاي مربوط به ترياس مياني منجر به تشكيل كمربند دگرگوني ناحيه اي در زون سنندج – سيرجان گرديده كه ‌احتمالاً نتيجه فرورانش صفحه اقيانوسي نئوتتيس به زير صفحه ايران زمين است.





• ژوراسيك: در ابتداي ژوراسيك يك فاز فرسايشي در مناطق البرز و ايران مركزي منجر به تشكيل ذخاير بوكسيتي و نسوز شده است. ‌در ژوراسيك تشكيل زغال سنگ در منطقه البرز و كرمان و سرب و روي در سنگ آهك هاي لار، قلع در گرانيت شاه كوه، تنگستن در چاه كلب و چاه پلنگي، ‌خاك‌هاي نادر در نهشته هاي شمشك مناطق مروست، اردكان و سوريان، طلا در گرانيت هاي زرين و طرقبه و كاني‌سازي كبالت در نهشته هاي دگرگونه در اقليد را مي توان نام برد.

• كرتاسه پاييني-مياني: ‌در اين زمان قسمت اعظم كانسارهاي باريت، سرب و روي در سنگهاي كربناته كرتاسه زيرين بوجود آمده‌اند. اين كانسارها در مركز ايران(كانسار سرب و روي تفت، منصور آباد، مهدي آباد) و محور ملاير – اصفهان گسترش دارند.

ليسن بي و اوزونلر(1988) موقعيت زمين ساختي كانسارهاي سرب و روي موجود در زون سنندج – سيرجان را حوضه پيش كماني مربوط به كرتاسه مي دانند. به عقيده ايشان منشاء سيالات كانسار ساز اسليت هاي حاوي سرب و روي مي باشد كه در زير واحدهاي كربناتي ميزبان(كرتاسه پاييني) قرار دارند. از جمله اين كانسارها مي توان از : كانسارهاي انجيره، وجين نخلك و ايرانكوه(اصفهان) نام برد.

• كرتاسه بالايي: كانسارهاي كروم، مس و منگنز در افيوليت‌هاي منطقه لوت و سبزوار گزارش شده اند. كانسارهاي آهن ماگمايي – اسكارن و ولكانوژنيك متعددي مانند مجموعه همه كسي(منطقه همدان)، ظفرآباد(ديواندره)، خسرو آباد(سنقر) و كانسارهاي ماگمايي – اسكارني باباعلي(همدان ) چنار بالا و گلالي(قروه) مرتبط با توده هاي نفوذي گابرو ديوريت اسكندريان با سن كرتاسه پسين - پالئوسن زيرين و كانسار آهن ولكانوژنيك شمس آباد با سن كرتاسه در منطقه جنوب باختري اراك تشكيل شده اند.

__________________

علاوه بر اين كانسارها، كاني سازي آهن و منگنز در محور ملاير – اصفهان از نوع رسوبي – ولكانوژنيك(شمس آباد و آهنگران) و منگنز همراه با رسوبات پلاژيك مربوط به افيوليت‌هاي كرتاسه پسين در محور سنندج – اسفندقه در شرق و شمال‌شرق ايران در فاز كاني زايي كرتاسه پسين داراي اهميت زيادي است.

1-4- كرتاسه پسين – پالئوژن:

شامل رخدادهاي ماگمايي – زمين ساختي لاراميد همراه با كاني‌زايي كروميت نوع آلپي در افيوليت‌هاي شرق ايران، افيوليت‌هاي جنوب(اسفندقه و فارياب) و افيوليت‌هاي شمال غرب(خوي) و كانسارهاي سولفيدي و فسفات، بوكسيت و خاك نسوز در زاگرس مي باشد.

1-5- سنوزوئيك:

در سنوزوئيك فلززايي در ايران زمين مانند نقاط ديگر دنيا داراي گسترش و فراواني ويژه‌اي مي باشد. سنوزوئيك را بايد زمان فعاليت ماگمايي ايران در نظر گرفت كه اثرات آن در سراسر ايران بجز زاگرس و كپه داغ ديده مي شود، به نحوي كه رخداد زمين ساختي پيرنه(ائوسن – اليگوسن) را مي توان دوره متالوژنيك ايران هم ناميد. بعلاوه در ترشيري قسمت اعظم ذخاير نفت و گاز ايران در حوضه هاي رسوبي دور از فعاليت ماگمايي تكوين يافته‌اند. فرورانش صفحه اقيانوسي نئوتتيس به زير صفحه ايران زمين كه از اواخر كرتاسه آغاز شده بود در اين زمان ادامه يافته و برخورد صفحه عربستان با صفحه ايران زمين در ميوسن بوقوع پيوسته است(بربريان و همكاران 1981). اين فرايند زمين ساختي باعث بوجود آمدن محيط هاي زمين ساختي متنوعي در ايران شده كه در هر يك از اين محيط هاي زمين ساختي، كانسارهايي ويژه آن محيط شكل گرفته‌اند.



پراكندگي نهشته هاي طلا در آسيا بر روي نقشه توزيع سني سنگها(در مورد چين، روسيه و جنوب آسيا اطلاعات كامل نمي باشد)

اين محيط هاي زمين ساختي از جنوب غرب بسمت شمال شرق عبارتند از چين ها و روراندگي هاي سرزمين پيشين كه شامل زاگرس چين خورده است و در آن ذخاير نفتي جنوب و تعدادي از كانسارهاي سرب و روي مانند سورمه قرار گرفته‌اند. مجموعه هاي افيوليتي حاوي كانسارهاي كروميت، حوضه بين قوسي(كفه نمك سيرجان، مرداب گاوخوني و درياچه اروميه) كه حاوي كانسارهاي تبخيري مي باشد. كمان خارجي(زون سنندج – سيرجان) در اوايل مزوزوئيك حاشيه غير فعال بوده و بدين جهت حاوي كانسارهاي سرب و روي تيپ مي‌سي‌سي‌پي مانند كانسارهاي سرب و روي انجيره و وجين در شمال‌غرب اصفهان مي باشد. كمان آتشفشاني(كمربند سهند – بزمان) حاوي كانسارهاي مس پورفيري مانند ميدوك، مس و موليبدن پورفيري سرچشمه، سونگون و احتمالاً طلاي پورفيري و رگه اي و كانسارهاي رگه اي فلزات پايـــــه مي‌باشد.

اين زمان از نظر متالوژني خود به دو دوره اصلي تقسيم مي گردد:

• پالئوژن: در اين دوره كانسارهاي مس پورفيري(منطقه كفان و سونگون)، كانسارهاي اسكارن(مزرعه) و كانسارهاي رگه‌اي مربوط به آنها در منطقه اهر آذربايجان ذكر شده‌اند. در اين زمان همچنين كانسارهاي رگه اي پلي متال، مس و طلا در اغلب نقاط ايران نظير طارم، جنوب سمنان و آذربايجان تشكيل شده‌اند.

• نئوژن: قسمت اعظم كاني سازي مس – موليبدن پورفيري همراه با اسكارنهاي فلزي(اسكارن كوه تخت) و سيليكاتي و كانسارهاي سرب و روي و باريت، طلا، آرسنيك، آنتيموان و جيوه در اين زمان تشكيل شده اند.

__________________

- مهمترين حوزه ها و يا ميادين فلززايي ايران:

مهمترين حوزه ها و يا ميادين فلززايي ايران به شرح زير مي باشد:

2-1- حوزه فلززايي مس و موليبدن پورفيري كرمان:

اين حوزه يكي از غني ترين حوزه هاي مس دار ايران بشمار مي‌رود. ‌در اين حوزه بيش از 20 كانسار مس پورفيري شناخته شده است. كاني‌زايي مس اين حوزه در پيوند با سنگهاي ماگمايي ترشيري است. كانسارهايي چون سرچشمه، ميدوك، ‌درزه‌زار نمونه هايي از كانسارهاي پورفيري اين حوزه مي‌باشند.

2-2- حوزه فلززايي مس پورفيري، اسكارن آذربايجان

: يكي از غني‌ترين حوزه هاي فلز زايي ايران زمين در ترشيري است. كاني زايي اين منطقه بطور عمده به سنگهاي ماگمايي ترشيري وابسته است. كاني سازي مس و موليبدن پورفيري در منطقه فلززايي اهر پس از منطقه كرمان مستعدترين منطقه كاني سازي مس، مس – موليبدن پورفيري در ايران است. از كانسارهاي پورفيري منطقه، كانسار مس و موليبدن پورفيري سونگون و از كانسارهاي اسكارني مي توان انجرد، مزرعه، ‌گاودل، ‌نبي جان و ... را نام برد.

2-3- حوزه فلززايي طلاي اپي ترمال ارسباران‌:

اين حوزه حاصل تلاقي كمان سري ماگمايي البرز غربي و اروميه – دختر مي‌باشد كه بصورت نواري با امتداد تقريباً شرقي–غربي در حاشيه شمال غرب كشور قرار دارد. شامل سنگ‌هاي كربناته آواري – آتشفشاني كرتاسه و رديف ضخيمي از سنگهاي آتشفشاني و آذرآواري ائوسن مي باشد كه توسط توده هاي گرانيتوئيدي اليگوسن قطع شده است. فعاليتهاي نهايي نفوذ توده هاي گرانيتوئيدي موجب كاني‌سازي طلاي هيدروترمال (اپي ترمال – مزوترمال) بصورت رگه هاي سيليسي آهن و سولفيدار شده است. از بهترين رخنمون‌هاي رگه‌اي طلادار در اين حوزه كانسارهاي طلاي خاورانا(اندريان)، مسجد داغي و صفي خانلو را مي توان نام برد.





نقشه پراكندگي مواد معدني – ايالت ها و مناطق عمده كانه دار

2-4- حوزه فلززايي سرب و روي ملاير – گلپايگان، ‌اصفهان:

همه ذخاير سرب و روي اين حوزه جوانتر از ژوراسيك مي‌باشند. چرا كه سنگ ميزبان كانسار و نشانه معدني اين محور بيشتر سنگهاي كربناتي كرتاسه مي باشد كه بصورت دگرشيب بر روي واحدهاي شيلي ژوراسيك قرار گرفته‌اند. ماده معدني و ذخاير كوچك در بيشتر موارد در درزها، شكاف‌ها و گسل‌ها تمركز يافته‌اند. از كانسارهاي اين حوزه مي توان به كانسارهاي سرب و روي ايرانكوه، عمارت، آهنگران، شمش آباد، آشتيان، ‌خمين و ... اشاره نمود. ‌كاني‌سازي طلاي مزوترمال در سنگهاي دگرگونه قديمي منطقه موته نيز به اهميت اين حوزه مي‌افزايد.

2-5- حوزه فلززايي كروميت اسفندقه - فارياب

‌: اين حوزه بخش پاييني زون سنندج – سيرجان مي باشد كه از شرق به فرو‌افتادگي جازموريان و از جنوب و جنوب غربي به زون‌هاي مكران و زاگرس و از شمال به سنگ‌هاي آتشفشاني زون اروميه – دختر محدود مي شود و يكي از بزرگترين ذخاير كروميت كشور محسوب مي‌شود. در اين حوزه، ذخاير كوچكي از منگنز و مس نيز وجود دارد. كانسار تيتان كهنوج در مجموعه گابرويي اين حوزه بيانگر اهميت بالاي آن از نظر فلززايي است.

2-6- حوزه فلززايي كروميت، منگنز، مس توده اي بلوچستان – جازموريان:

اين حوزه مجموعه افيوليتي واقع در شمال حوضه مكران و جنوب گودال جازموريان را با روندي تقريباً شرقي – غربي شامل مي‌شود و در حقيقت بقاياي پوسته اقيانوسي بجا مانده از فرورانش صفحه عمان به زير صفحه ايران مركزي است كه به صورت مجموعه‌اي درهم با سنگ هاي دگرگونه قديمي ديده مي شود. در اين حوزه كاني‌زايي مس توده اي، كروميت، طلا، منگنز، نيكل و كانه هاي غير فلزي تالك، منيزيت و ... قابل پي‌جويي است.

__________________

2-7- حوزه فلززايي پلي‌متال طارم:
اين حوزه در حقيقت بخشي از زون البرز غربي است. در اين حوزه سنگهايي هم ارز سازند كرج همراه با سنگهاي آتشفشاني و گدازه‌اي كه بيشتر تركيب بازالت، آندزيت – بازالت، آندزيت و تراكيت(با سن ائوسن) دارند، ديده مي‌شود و توده هاي نفوذي(با سن اليگوسن) اين سنگهاي آتشفشاني را قطع نموده و سنگهاي معادل سازند قم با دگرشيبي آذرين پي، روي آنها قرار مي گيرند. نقش اين توده‌هاي نفوذي كه تركيب شوشونيتي و كالكوآلكالن دارند در كاني سازي و دگرساني‌هاي گسترده اين حوزه بسيار مهم مي باشد. در اين حوزه كاني سازي سرب و روي، مس، آهن، منگنز، طلا، تنگستن و به ميزان كمتر موليبدن گزارش شده است.

2-8- حوزه فلززايي سرب و روي محور خلخال –دامغان:
اين حوزه بخشي از زون البرز مركزي به شمار مي آيد. سنگ ميزبان كانسارهاي سرب و روي در اين محور بيشتر سنگهاي كربناتي است كه داراي تنوع سني از پرمين تا ژوراسيك هستند. بيشتر سنگهاي ميزبان مربوط به سازند هاي اليكا و روته و گاه سنگ آهك لار مي باشند.

2-9- حوزه فلززايي سرب و روي كرمان – بافق:
كاني زايي در اين حوزه در پروتروزوئيك و پالئوزوييك بالايي رخ داده است و كانسنگ‌ها به دو صورت سولفيدي و اكسيدي يافت مي‌شوند؛ ولي كانسنگ چيره، سولفيدي و سنگ ميزبان شيل و كربنات بوده كه ذخاير غني‌تر داراي سنگ ميزبان شيلي غالب مي‌باشند. نظير كانسارهاي كوشك، چاه مير، زريگان و گوجر.

نقشه پراكندگي ذخاير مس ايران

2-10- حوزه فلززايي طلا – پلي متال ترود – چاه شيرين
: اين حوزه در حقيقت يك كمان ماگمايي آتشفشاني – نفوذي با زمان ترسير‌(ائوسن، اليگوسن، ميوپليوسن) است كه بر روي پي سنگ دگرگونه پركامبرين و پالئوزوئيك به صورت نواري با امتداد تقريباً شرقي – غربي در حاشيه شمالي كوير مركزي قرار داشته و داراي توان معدني طلا، مس، سرب و روي، نقره، قلع و تنگستن مي باشد

2-11- حوزه فلززايي طلاي مزوترمال مهاباد – مريوان:
در اين حوزه سنگهايي از قبيل گنيس، آمفيبوليت، شيست، گرانيتهاي گنايسي، گرانيت و سنگهاي آهكي متبلور و فيليت برونزد داشته و رگه هاي سيليسي آغشته به اكسيدهاي آهن و گاه پيريت‌دار و افق هاي منيتيت كه بعضاً دولوميتي نيز مي باشند در منطقه رخنمون دارند. شيرابه هاي سيليسي كه احتمالاً مربوط به فعاليتهاي پس از ماگماتيسم هستند كم و بيش در منطقه مشاهده مي شود. ‌كاني سازي طلا در زون هاي برشي شكننده واقع در اين حوزه نظير سقز و آلوت مشاهده شده است.

2-12- حوزه فلززايي طلا – آرسنيك – جيوه – آنتيموان قروه – تكاب:
اين حوزه شامل مجموعه اي از سنگهاي دگرگوني پركامبرين و پالئوزوئيك است كه توسط سنگهاي آواري – كربناته اليگوميوسن مستقيماً و بطور ناهمساز پوشيده شده است. كاني سازي طلا در اين حوزه در سه جايگاه متفاوت شناسايي شده است.

الف) كانسار طلا و آرسنيك زرشوران كه از نوع هيدروترمالي درجه حرارت پايين(اپي ترمال) بوده و طلا همراه با آرسينك در مرز بين شيست هاي سرپانتينيتي و واحد مرمر – دولوميتي روي آنها و در داخل اين واحد تشكيل شده است(كاني سازي تيپ كارلين).

ب) در نوع دوم طلا بصورت كلاهك‌هاي سيليسي آهن‌دار طلا بر روي سنگ آهك سازند قم(مانند كانسار طلاي آقدره) تشكيل شده است(كاني سازي تيپ سنيتري).

ج) ‌نوع سوم كاني سازي آنتيموان - آرسنيك و طلاي داشكسن است كه در ارتباط با توده هاي نفوذي نيمه عميق داسيت پورفيري نئوژن است.

__________________

2-13- حوزه فلززايي سرب و روي شاهيندژ – ماه نشان:
در اين منطقه كاني سازي سرب و روي به صورت همزمان با رسوبگذاري و احتمالاً به صورت سولفور توده اي در بخش زيرين واحد كربناته مرمر – دولوميتي پركامبرين فوقاني(واحد مرمر جان گوتاران كه معادل واحد دولوميتي زيرين سازند سلطانيه است) تمركز داشته و تحت تاثير فعاليت‌هاي ژئوترمالي جوان به صورت زون هاي اكسيد، كربنات سرب و روي و كالامين در بخش هاي مياني و فوقاني اين واحد تمركز يافته است. نمونه بارز آن كانسار بزرگ سرب و روي انگوران است.

2-14- حوزه فلززايي طلا، ‌تنگستن، پلي متال بينالود:
اين حوزه از طرقبه در جنوب مشهد شروع و تا نزديكي مرز كشور افغانستان يعني كانسار آنتيموان – تنگستن – طلاي تاريك دره ادامه دارد. در اين حوزه، يك توده گرانيتي درون سازند شمشك نفوذ و شيست هاي ژوراسيك را دگرگون كرده است. در عدسي هاي كانه دار كاني هاي ارسنوپيريت، كالكوپيريت، طلا و شئليت ديده مي شود. كانسار طلاي طرقبه نيز كه در يك زون برشي شكننده واقع در دگرگونه هاي پالئوزوئيك محبوس شده در اين حوزه قرار دارد.

2-15- حوزه فلززايي كروميت، مس توده اي و منگنز در زون درزه سيستان(Zone Sistan suture) (بيرجند - خاش):
كانسار‌هاي كروميت نوع لايه‌اي همانند ديگر توده هاي آلپي در اين حوزه نسبتاً فراوان يافت مي‌شوند. اين كمربند براي كاني سازي بسيار مناسب به نظر مي رسد. كمپلكس‌هايي چون رمش، سرخ آباد، نه و رتوك از جمله ميزبان‌هاي مناسب براي اين نوع كاني سازي بشمار مي روند. كاني سازي سولفوره توده‌اي مس در مجموعه دايك‌هاي ورقه اي، گدازه هاي بالشي از نوع بازالتي با تركيب تولئيتي در سري هاي پوسته اقيانوسي نئوتتيس اين حوزه شناخته شده است. ‌در اين زون فعاليت مجدد گسله هاي پي سنگي و خروج محلول‌هاي قليايي و احتمالاً حاوي اكسيد كربن، انحلال، انتقال و نهشته شدن كانسارهاي مينزيت را سبب شده و بصورت گسترده اي در اين ناحيه ديده مي شود. كاني سازي منگنز در مرز بين گدازه هاي بالشي و آهك هاي پلاژيك نيز در اين حوزه به وفور يافت مي‌شود.




نقشه پراكندگي ذخاير مس ايران

2-16- حوزه فلززايي مس و طلاي ده سلم – خوسف:

نوار آتشفشاني – نفوذي اين حوزه شامل رديف ضخيمي از سنگهاي آتشفشاني ائوسن است كه با روند شمالي – جنوبي در حاشيه شمالي بلوك لوت به طرف شمال گسترش داشته و توسط توده هاي گرانيتوئيدي اليگوسن قطع شده است. محلول‌هاي هيدروترمال و مزوترمال حاصل از فعاليت اين توده ها، به تشكيل كاني سازي مس همراه با طلا در سيستم شكستگي‌ها و در سنگ‌هاي آتشفشاني بصورت رگه هاي سيليسي سولفيدي طلادار منجر گرديده كه بارزترين آن كانسار رگه اي مس، طلادار قلعه زري است.

2-17- حوزه فلززايي طلا، آنتيموان، پلي متال خاش – زاهدان: اين حوزه ادامه جنوبي نوار افيوليتي زون درزه سيستان(Sistan suture zone) مي‌باشد. مجموعه فليش و سنگهاي آتشفشاني پالئوژن روي آنها را ‌پوشانده و توسط توده هاي گرانيتوئيدي نيمه عميق ترسير(اليگوسن – ميوسن) قطع شده است. ساختمان بزرگ آتشفشاني تفتان اين حوزه را تحت تاثير قرار داده و سيستم ژئوترمال مربوط به آن، محيط مناسبي براي كاني سازي طلاي اپي ترمال، ‌جيوه و آنتيموان بوجود آمده است. كاني سازي مس توده اي، منگنز، كروميت در بخش هاي افيوليتي و كاني سازي آنتيموان، طلا، پلي متال وابسته به سيستم هاي پورفيري ترسير در اين حوزه قابل پيش‌بيني مي باشد. كاني‌سازي‌هاي قلع و تنگستن و پلي‌متال وابسته به توده هاي گرانيتوئيدي مشابه با گرانيت زاهدان نيز در اين منطقه قابل بررسي است.

2-18- حوزه فلززايي آهن، فسفات، خاك‌هاي نادر، اورانيوم بافق – پشت بادام:
در اين حوزه فلززايي، كاني‌سازي گسترده سرب و روي، منگنز و اورانيوم همراه با سنگهاي آتشفشاني رسوبي ديده شده كه اغلب چينه‌سان مي باشند. كاني‌سازي ياد شده با مجموعه فوق رابطه همزادي نشان مي‌دهد. كاني سازي آهن و منگنز در ارتباط با سنگهاي آتشفشاني و توف‌هاي وابسته بوده و ممكن است با همه سنگهاي رسوبي در آميخته باشد. كاني‌زايي گسترده مگنتيت و آپاتيت و گاه غني از عناصر نادر خاكي(REE) با مجموعه هاي مافيك – اولترامافيك واقع در سري ريزو در ارتباط مي باشد. ذخاير بزرگي از آهن و آهن – فسفات در ناحيه بافق تشكيل شده‌اند كه مي‌توان از كانسارهاي چغارت، ‌چادرملو، ميشدوان و ذخاير فسفات اسفوردي و گزستان نام برد. ‌اين ذخاير بطور معمول از عناصر نادر خاكي(REE) نيز غني مي باشند.

__________________

2-19- حوزه فلززايي كروميت – منگنز نيريز:

اين حوزه در زون ساختاري سنندج – سيرجان قرار داشته و شامل مجموعه اي از دگرگونه هاي پركامبرين و پالئوزوئيك و افيوليت‌هاي نيريز مي باشد كه توسط توده بزرگ گرانيتي گور سفيد قطع شده است. داراي توان معدني كبالت، مس توده اي و كروميت، منگنز و كاني هاي گروه پلاتين و خاك هاي نادر(REE) مي باشد.

2-20- حوزه فلززايي كروميت سبزوار – فرومد:
اين حوزه در حاشيه شمالي ايران مركزي قرار داشته و شامل رديف ضخيمي از سنگ هاي اولترامافيك و گدازه هاي آتشفشاني زير دريايي و آهك هاي پلاژيك مربوط به كرتاسه بالايي است كه با مرز ناهمساز توسط سنگهاي آتشفشاني ائوسن پوشيده شده است. ‌در افيوليت‌هاي اين منطقه ذخاير قابل توجهي از كروميت همراه با منگنز و منيزيت ديده مي شود.

2-21- حوزه فلززايي مس ولكانوژنيك عباس آباد:
اين حوزه در شمال گسله درونه و جنوب كوههاي بينالود قرار دارد. مجموعه سنگي غالب اين حوزه آتشفشاني به سن ترسير به ويژه ائوسن، اليگوسن و داراي سرشت تولئيتي بوده و بيشتر داراي تركيب آندزيتي و بازالتي است. گسله هاي موجود در منطقه ارتباط تنگاتنگي با كاني‌سازي دارند. كانسار مس عباس آباد چره، شاخص كاني سازي مس ولكانوژنيك در اين حوزه است.



2-22- حوزه فلززايي مس، طلا، سرب و روي انارك – خور:
‌اين حوزه مجموعه دگرگوني انارك با رخساره افيوليتي و آواري – كربناته با زمان پركامبرين فوقاني تا كامبرين زيرين را در بر مي‌گيرد كه توسط نهشته هاي پالئوزوئيك، مزوزوئيك و ترسير پوشيده شده و با توجه به وجود پوسته اقيانوسي در اين زون مي‌تواند جايگاه مناسبي براي كاني سازي طلا، مس توده اي، سرب و روي، نيكل، كبالت و ... باشد.

2-23- حوزه فلززايي تيتان – كروميت – منگنز دوركان:
اين حوزه در حقيقت محل تلاقي زون سنندج – سيرجان با مجموعه‌هاي افيوليتي مكران در امتداد گسله بزرگ امتداد لغز سبزواران با امتداد شمالي – جنوبي است كه به تبعيت از عملكرد اين گسله مجموعه افيوليتي – دگرگونه كهنوج - دوركان نيز امتداد شمالي – جنوبي يافته است. به تعبيري محدوده اين حوزه پاياني بر زون سنندج – سيرجان و شامل رديفي از سنگ‌هاي دگرگونه پركامبرين، پالئوزوئيك و مجموعه هاي افيوليتي كرتاسه است. كمپلكس دوركان در اين مجموعه، داراي سرشت يك كمپلكس حلقوي است. ‌در اين حوزه كاني‌زايي مس توده اي منگنز، ‌نيكل، ‌تيتان و كاني هاي گروه پلاتين قابل پي‌جويي است.

2-24- حوزه كاني زايي سرب و روي انار – اردكان: در اين منطقه كاني سازي سرب و روي در واحد كربناته سازند تفت با سن كرتاسه(آپتين – آلبين) تمركز داشته و كانسارهاي سرب و روي مهدي آباد، ‌منصورآباد، دره زنجير، ‌حوض سفيد و ... نشاندهنده گسترش زياد كاني سازي سرب و روي با سنگ ميزبان كربناته(تيپ دره مي‌سي‌سي‌پي) در اين حوزه است.
__________________

__________________

پراكند گي افيوليت‌هاي كرتاسه ايران(مقياس 1:1000000)
2-25- حوزه فلززايي كاشمر – تربت حيدريه:
اين حوزه در حقيقت يك كمان ماگمايي مركب از سنگ هاي آتشفشاني و آواري – آتشفشاني ائوسن است كه توسط توده هاي گرانيتوئيدي ترسير(اليگوسن - ميوسن) قطع شده و به صورت نوار باريك و طويلي در حاشيه شمالي كوير بزرگ و در امتداد خاوري – باختري ديده مي شود. ‌اين حوزه در حقيقت ادامه خاوري و بطرف جنوب جابجا شده حوزه فلززايي ترود – چاه شيرين است. كاني سازي طلاي اپي ترمال، آنتيموان، ‌مس توده اي(مشابه تكنار) ‌و مس ولكانوژنيك در اين حوزه قابل پيش بيني بوده و شاخص ترين آنها كانسار طلاي كوه زر، مس تكنار و كانسار طلاي ارغش مي باشند.

2-26- حوزه فلز زايي كرمان – زريگان:
در اين حوزه نهشته هاي كربناته پركامبرين – كامبرين زيرين و پالئوزوئيك فوقاني، محيط مناسبي را براي كاني سازي سرب و روي با سنگ ميزبان كربناته بوجود آورده است. از مهمترين كانسارها، سرب و روي كوشك و سرب و روي گوجر را مي‌توان نام برد.

__________________

ممنون از تاپیکتون این تاپیک مخصوصا برا پدرم خیلی جالبه چون هم رشته اش زمین شناسیه و هم زمین شناسی تدریس میکنه

__________________

با سلام.
خواهش دوست عزيز.
منتظره مطالبي جالب و جامع در مورد علم زمين شناسي باشيد...

__________________